ks. Piotr SKARGA

(1536-1612) – jezuita, pisarz, polityk okresu kontrreformacji, wybitny kaznodzieja, pierwszy rektor Uniwersytetu Wileńskiego. Powszechnie znany ze słynnego obrazu Jana Matejki Kazanie Skargi, który upamiętnia jedno z jego płomiennych kazań głoszonych wobec króla Zygmunta III Wazy (pełnił funkcję nadwornego kaznodziei). Mniej znana jest jego działalność jako prekursora spółdzielczości finansowej. To właśnie on rozwinął, zaszczepiony już nieco wcześniej w Polsce (m.in. przez ks. W. Białobrzeskiego) prąd tworzenia prespółdzielczych kas zapomogowo-pożyczkowych według wzoru montes pietatis Barnaby z Terni, nazywanych też „bankami pobożnymi” bądź „komorami potrzebujących”. Z jego inicjatywy powstały takie banki w Wilnie (1579), potem w Krakowie (1587), Warszawie (1589), Poznaniu (1599), Pułtusku (ok. 1600), Łowiczu (1600), Lwowie i Zamościu (1601). Były one powiązane ze stworzonym również przez niego w Krakowie Arcybractwem Miłosierdzia (1584), najstarszą organizacją charytatywną w Polsce. Arcybractwo przetrwało do 1960 r., zlikwidowane zostało przez komunistyczne władze, lecz w 1989 r. udało się je reaktywować i odzyskało wówczas swoje nieruchomości; wkrótce niestety doszło do konfliktu między nim a Kurią i w 2008 r. wykreślono je z rejestru stowarzyszeń. Same banki pobożne fundacji ks. Skargi i inne, które rozwinęły się we wszystkich ważniejszych miastach Polski, istniały zasadniczo do czasów zaborów, przy czym bank krakowski dotrwał aż do 1948 r. Bank ten wsławił się tym, że do jego kasy sięgnięto, gdy w okresie wojen szwedzkich trzeba było zapłacić okup nieprzyjacielowi. Piotr Skarga pochowany jest w kościele św. Piotra i Pawła w Krakowie. Rok 2012, w którym przypadła czterechsetna rocznica śmierci twórcy banków pobożnych w Polsce, proklamowany został przez Sejm RP Rokiem ks. Piotra Skargi. W 2013 r. rozpoczął się proces beatyfikacyjny zakonnika.

Oprac. dr Adam Piechowski