Edward MILEWSKI

(1876-1915) – związany z patriotyczną lewicą działacz społeczny i spółdzielczy, poeta. Choć urodził się w Wilnie, studiował w Moskwie, a pracę zawodową rozpoczął w Warszawie, spółdzielczości zasłużył się przede wszystkim na terenie Galicji. W 1906 r. w związku ze swoją działalnością polityczną został zmuszony do emigracji z Królestwa, ostatecznie osiadł we Lwowie, gdzie nawiązał współpracę ze Związkiem Stowarzyszeń Zarobkowych i Gospodarczych. W tym okresie, podróżując na zlecenie Związku po Europie, mógł się zapoznać z doświadczeniami różnych typów spółdzielni, które upowszechniał w kraju redagując lwowskie czasopisma spółdzielcze Odrodzenie (od 1910 r.) i Zjednoczenie (od 1914 r.). Reprezentował swą organizację podczas kongresu Międzynarodowego Związku Spółdzielczego w Hamburgu (1910). Wyznawał poglądy bliskie pankooperatyzmowi, widząc w spółdzielczości drogę ku ewolucyjnej, pokojowej przebudowie społeczeństwa; dążył do zainteresowania spółdzielczością młodzieży. W Związku zajmował się też pracą organizacyjną, m. in. w utworzonym w jego ramach w 1912 r. Zjednoczeniu Stowarzyszeń Spożywczych i Wytwórczo-Spożywczych. Idee spółdzielcze popularyzował poprzez wykłady, prelekcje, kursy, a także w swoich książkach, takich jak Sklepy społeczne. Rzecz o spółdzielczości spożywców (1911), Kooperatyzm a kwestia robotnicza (1912), W sprawie samokształcenia spółdzielczego (1913), oraz w licznych artykułach, zebranych w książce Kooperacja i jej znaczenie w Polsce (1915). Ten ostatni zbiór został wydany już po jego śmierci, nakładem Naczelnego Komitetu Narodowego, z którym po wybuchu I wojny światowej Milewski rozpoczął współpracę, tworząc koncepcje organizacji gospodarki po uzyskaniu niepodległości. Zmarł niespodziewanie w Wiedniu, dokąd udał się wygłosić wykład na temat spółdzielczości.

Oprac. dr Adam Piechowski