Mieczysław ŁYSKOWSKI

(1825-1894) – poznański działacz narodowy, uczestnik dwóch powstań (1848 i 1863 r.), sędzia, który za swą patriotyczną działalność został pozbawiony stanowiska, poseł do Sejmu Pruskiego, jeden z pionierów spółdzielczości w Wielkopolsce i na Pomorzu. Kontaktował się z H. Schulze-Delitzschem, gdy ten jako niemiecki sędzia przebywał we Wrześni w 1850 r. Podzielając jego poglądy na konieczność tworzenia prężnych instytucji bankowych dla finansowania projektów gospodarczych drobnych i średnich przedsiębiorców, dodał do tego element narodowy – dążenie do stworzenia silnej grupy polskich kupców, rzemieślników i chłopów, mogących przeciwstawić się presji ekonomicznej Niemców. Miały temu służyć polskie banki organizowane według liberalnych wzorów Schulze-Delitzscha, lecz z silnym pierwiastkiem solidaryzmu społecznego i patriotyzmu. Sam Łyskowski był współtwórcą Towarzystwa Pożyczkowego dla Przemysłowców miasta Poznania (1861) i analogicznego towarzystwa w Brodnicy (1862), które stały się pierwowzorami polskich Banków Ludowych, czyli spółdzielczych. Był inicjatorem i pierwszym prezesem Komitetu Głównego (zarządu) założonego w 1871 r. Związku Spółek Polskich, jednoczącego takie banki z Wielkopolski oraz Pomorza i później przekształconego w Związek Spółek Zarobkowych i Gospodarczych na Wielkie Księstwo Poznańskie i Prusy Zachodnie, który stał się podwaliną tzw. wielkopolskiego systemu spółdzielczego. Napisał wiele artykułów prasowych propagujących spółdzielczość, a także podręcznik zakładania spółdzielni pt. Przewodnik dla spółek pożyczkowych (1870). Udzielał się też na wielu innych polach – w bankowości (nie tylko spółdzielczej), w pracy społecznej, oświatowej, patriotycznej.

Oprac. dr Adam Piechowski