prof. dr hab. Tadeusz KOWALAK

(1916-2007) – wybitny specjalista z zakresu polityki społecznej, autor wielu badań i opracowań naukowych na temat spółdzielczości. W latach 1972-1977 był dyrektorem Spółdzielczego Instytutu Badawczego, dużej podówczas placówki naukowo-badawczej kontynuującej tradycje przedwojennego Spółdzielczego Instytutu Naukowego. Za jego czasów Instytut rozwinął się w nowoczesne centrum myśli spółdzielczej i nawiązana została współpraca z wiodącymi zagranicznymi ośrodkami tego typu oraz z badaczami i teoretykami spółdzielczości (m.in. z H. Desrochem); sam Kowalak, świetnie władający kilkoma językami obcymi, stał się bodaj najbardziej uznanym na forum międzynarodowym polskim uczonym zajmującym się spółdzielczością. Po odejściu z SIB pracował jako profesor w Instytucie Polityki Społecznej Uniwersytetu Warszawskiego. Wykłady i badania naukowe prowadził również po przejściu na emeryturę, m.in. w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Białymstoku. Na początku lat 90. był ekspertem misji Banku Światowego w naszym kraju, która przygotowywała projekt restrukturyzacji polskiej spółdzielczości. W latach 1993-1995 był także ekspertem Międzynarodowego Biura Pracy w Genewie, które rozpoczęło prace nad sformułowaniem dokumentu Międzynarodowej Organizacji Pracy odnoszącego się do rozwoju spółdzielczości, przyjętego ostatecznie w 2002 r. jako Zalecenie MOP nr 193 dotyczące promowania spółdzielni. Był honorowym członkiem Komitetu Problemów Pracy i Polityki Społecznej PAN oraz honorowym przewodniczącym Polskiego Towarzystwa Polityki Społecznej. Jego zainteresowania naukowe były niezwykle rozległe, znany był z erudycji w wielu dziedzinach. Poza spółdzielczością zajmował się sprawami mniejszości niemieckiej w Polsce, zatrudnienia i płac, samorządu pracowniczego, marginalizacji i wykluczenia społecznego, pomocy społecznej, pozycji kobiet, zarówno w kontekście polskim, jak i międzynarodowym. Na tematy te opublikował ok. 500 prac, w kilku językach, w tym cztery książki już po ukończeniu 80. roku życia. Jedną z ostatnich, w której powrócił do swej spółdzielczej pasji, był przygotowany wspólnie z niemieckim badaczem, prof. H.-H. Münknerem, trójjęzyczny leksykon terminów spółdzielczych, będący zarazem kompendium wiedzy o spółdzielczości (Annotiertes Genossenschaftsglossar – Annotated Co-operative Glossary – Słownik spółdzielczy z wyjaśnieniami, 2005).

Oprac. dr Adam Piechowski