Tadeusz JANCZYK

(1904-1990) – ekonomista, działacz spółdzielczy okresu II RP i PRL. Ze spółdzielczością związał się w młodości – od 1929 r. działał organizacyjnie w „Społem”, pracował jako lustrator i redaktor społemowskiego tygodnika Spólnota, w którym publikowała m.in. M. Dąbrowska. Sam założył spółdzielnię spożywców „Sklep Społeczny” na warszawskim Mokotowie. We wrześniu 1939 r. pracował w Wydziale Aprowizacyjnym Komisariatu Obrony Warszawy kierowanym przez M. Rapackiego, następnie kontynuował obowiązki lustratora, by w 1943 r. zostać prezesem Powszechnej Spółdzielni Spożywców w Radomiu. Jednocześnie, tak jak ogromna większość działaczy spółdzielczych, włączył się w ruch oporu. Przez trzy pierwsze powojenne lata był prezesem łódzkiego „Społem”, następnie jednak związał się z tworzoną z inicjatywy PPR nową spółdzielczością wiejską – spółdzielniami zaopatrzenia i zbytu „Samopomocy Chłopskiej”, które miały zastąpić przedwojenne, zasłużone „Rolniki”, uznane za „ostoję reakcji”. Janczyk został prezesem powołanej w ramach reorganizacji polskiej spółdzielczości w 1948 r. Centrali Rolniczej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”. Był też w latach 1958-1976 prezesem Naczelnej Rady Spółdzielczej. Za jego kadencji polska spółdzielczość reaktywowała swoje członkostwo w Międzynarodowym Związku Spółdzielczym (utracone w 1950 r. pod zarzutem zbyt ścisłego podporządkowania ruchu władzom państwowym, co naruszało zasadę niezależności spółdzielni); jego niewątpliwym sukcesem było również doprowadzenie do zorganizowania przez Polskę XXV Kongresu MZS, który odbył się w Pałacu Kultury i Nauki w 1972 r. Janczyk był też działaczem partyjnym, zaraz po wojnie PPR, a od 1948 r. PZPR; w latach 1964-1969 był zastępcą członka KC PZPR, ponadto łącznie przez cztery kadencje zasiadał w Sejmie PRL. Autor interesujących wspomnień Moje spółdzielcze lata (1981), szkiców historycznych Liście ze spółdzielczego drzewa (1983), książek Spółdzielczość polska. Geneza, rozwój, perspektywy (1976) i Spółdzielczość w Polsce Ludowej (1980), a także kilku innych opracowań. Pochowany jest w grobie rodzinnym na Cmentarzu Wilanowskim w Warszawie.

Oprac. dr Adam Piechowski