Wojciech GUTKOWSKI

(1775-1826) – zapomniany obecnie pisarz, szlachcic spod Garwolina, inżynier wojskowy w randze podpułkownika, agronom i mason, którego postać jako jednego z prekursorów spółdzielczości przypomniała niedawno historyczka tego ruchu, prof. Z. Chyra-Rolicz. Dzięki swojemu najważniejszemu dziełu, zatytułowanemu Podróż do Kalopei, do kraju najszczęśliwszego na świecie, gdzie bez pieniędzy i bez własności bogactwa, przemysł, światło i dobre wszystkich mienie jak najwięcej wygórowało i gdzie tom drugi historii życia Bolesława II króla polskiego znajduje się (napisanemu w 1814 r., lecz pozostającemu w rękopisie aż do 1956 r.!), stał się nie tylko jednym z czołowych polskich twórców utopii, ale również prekursorem fantastyki naukowej – w książce opisywał m.in. maszyny latające, pojazdy bojowe, broń szybkostrzelną, wysokie wieże z potężnymi teleskopami na szczycie do obserwacji nieba… Zawarł w niej również wizję egalitarnego społeczeństwa, prowadzącego kolektywną gospodarkę na roli i korzystającego ze wspólnie zorganizowanej dystrybucji dóbr i infrastruktury socjalnej. Szczególny nacisk kładł na rozwój mleczarstwa i gospodarki leśnej. Jego idealne państwo nosiło nazwę Kalopea (od mieszkańców Kalopów; „Kalop” to słowo „Polak” czytane od tyłu) i obok Utopii Morusa czy Miasta Słońca Campanelli jest przykładem nośności idei prespółdzielczych w dawnych wiekach, jeszcze przed praktycznymi próbami wcielenia ich w życie podejmowanymi przez Fouriera czy Owena.

Oprac. dr Adam Piechowski