Żołnierz spółdzielca

Spółdzielczość w XIX i na początku XX w. „opanowała” niemal każdą dziedzinę życia, kooperatyw nie zabrakło nawet… w armii. Za prekursorów spółdzielni wojskowych uznawani są Holendrzy. Niderlandzcy oficerowie w 1819 r. założyli „Kapituły dla ekwipunku”. Pierwsze właściwe kooperatywy wojskowe powstały w armii brytyjskiej w 1871 r. Początki spółdzielni wśród polskich żołnierzy sięgają do Legionów Polskich pod wodzą J. Piłsudskiego, jednak niewiele wiadomo na ich temat. Wraz z odzyskaniem niepodległości przez Polskę i tworzeniem Wojska Polskiego, już w 1918 r. rozpoczęto formowanie w nich kooperatyw. W 1923 r. niemal we wszystkich pułkach istniały kooperatywy. Ich zadaniem, podobnie jak spółdzielni uczniowskich, była ochrona żołnierzy przed wyzyskiem ze strony sklepikarzy i spekulantów oraz edukacja do pracy w kooperatywach. W wielu jednostkach część żołdu była wypłacana w specjalnych monetach, którymi można było płacić jedynie w spółdzielczych kantynach. Ich czołowym działaczem i propagatorem był generał Franciszek Kleeberg, bohaterski dowódca ostatniej bitwy obronnej 1939 r. pod Kockiem.